تدبير ورم كه بر پشت پاى ظاهر شود برگ كرنب پخته ضماد نمايند و حضض به آب كرنب و صبر و فوفل و صندل به آب عنب الثعلب طلا نمايند و به دستور ، روغن گل و سركه به هم آميخته و نمك به سركه سرشته و نبيند به سركه انداخته طلا كردن نافع است . تدبير خارش و جوشش كه اندرون فرج يا بيرون آن پديد آيد لعاب ريشهء خطمى و گل سرشوى طلا كنند بر محل مخصوص . و ايضا گل سرشوى در دوغ يا در شيرهء عنب الثعلب يا در آب بطيخ هندى يا در آب كاسنى حل نمايند و مريضه را در آن بنشانند . و ظاهر و باطن فرج بدين دو آلايند اغلب كه از اين علاج زوال پذيرد و اگر بماند و ضرور دانند در باطن ران از محاجم يا علق قدرى خون بايد گرفت . اما تنقيهء خون از نفس عضو به ارسال علق در حق حبلى جائز نيست . تدبير تمدد شكم بدانند گاه باشد كه به سبب بخار و ثقل جنين ، عضلات پشت و شكم ممتلى و كشيده شود و اعياء و ماندگى قوى در آن پديد آيد ، در اين حالت بايد كه روغن گل بمالند و از پشك بز و آرد جو نان پخته و در پارچه گرفته تكميد كنند عضلات را بتدريج و تلطيف غذا نمايند و عضلهاى پشت و گردن و كتف و بازو محكم بمالند كه نفع تمام دارد . تدبير خونى كه از حبلى ظاهر شود بگيرند عدس و گلنار و پوست انار و انجير خشك و هليله و در آب و سركه بجوشانند و در اين آب بنشانند و ثفل اين مطبوخ را باريك ساخته بر عانه طلا كنند حاجت به حبس خون قوى بود . و آنجا كه خون به افراط آيد قرص كهربا و همهء آنچه در افراط طمث مىدهند بايد داد . انتباه [ دستورات مربوط به ماه نهم ] هرگاه نهم ماه شروع شود ، بايد كه حامله هر روز سه درم روغن بادام شيرين بر نهار بخورد و از چيزهاى ترش و قابض و غليظ بپرهيزد كه بدين تدبير فرزند بىگزند در غايت آسانى متولد شود . و به دستور ، شير گاو در اين ماه ، هر روز ، حسب تحمل ، نوشيدن ، همين عمل دارد . و ايضا چون ايام وضع قريب‌تر رسد ، بايد كه استحمام كند و به آبزن كه در آن كرنب و حلبه و شبت و تخم كتان جوشانيده باشند درآيد و بر شكم و پشت آن ، روغن شبت و بابونه و كنجد بمالند و اغذيهء چرب و حلواى قند و روغن بادام خوردن دهند كه اين همه مسهل ولادت‌اند . و چون از مقدمهء تدبير حامله فارغ شدم ، جهت بيان تدبير مرضعه رجوع مىكنم . و أما المرضعة فتدبيرها أن لا يجامعها زوجها و لا تلزم الدعة و السكون ، فإن ذلك يفسد لبنها اما شيرده ، تدبير وى آن است كه جماع نكند آن را شوهر او و نشسته نماند به آرام ، زيرا كه جماع و سكون شير را فاسد مىكند . و أما الطفل فتدبيره تعديل أخلاقه اما كودك پس تدبير او آن است كه تعديل و اصلاح اخلاق وى نمايند . فوجب أن لا يعرض له غضبٌ أو خوفٌ شديدٌ أو غمٌّ أو سهرٌ پس واجب است كه در آن كوشند تا لاحق نشود طفل را غصه ، يا ترس شديد ، يا اندوه ، يا بيدارى ، فإن ذلك يكسر نشاطه و يمنع نشوءه زيرا كه امور مذكوره مىشكند نشاط او را و منع مىكند نشو او را . اكنون آنچه متعلق به مرضعه و طفل است مشروحا ذكر كنيم با فوائد چند : فائده در تدبير مولود از وقت ولادت يا هنگام نهوض هر گاه طفل متولد شود تن او را از خشكى هوا حفظ كنند ، پس رودهء ناف او را كه به مشيمه اتصال دارد به انگشت نر و انگشت شهادت گرفته از طرف شكم به طرف مشيمه آهسته همى مالند تا آنچه در آن باشد از خلط باد بيرون رود ، پس به ريسمان نرم تافته ، كه از روغن چرب